همدلی یکی از تکنیک های برتر ارتباطات قلمداد می گردد و آموزش و آموختی آن برای یک زندگی راحت و بدون دغدغه از تکنیک های اولیه برای ایجاد ارتباطی سالم، مؤثر و مفید است.

البته در نگاه اول همدلی کاری سخت و دشوار به نظر می رسد ولی در صورت آموختن و تمرین فراوان و ممارست در آن، درخواهید یافت که چندان هم سخت نیست، به عبارت دیگر امری است سهل ممتنع.

همدلی زبان فهم و درك بحران، قلیان عواطف و احساسات است. با همدلی می‏توان فرد را به آرامش رساند و او را همگام خویش نمود. آری همدلی زبان فرونشاندن احساسات منفی می‏باشد.

همدلی یعنی: خود را به جای دیگری گذاشتن و شرایط طرف مقابل را درک کردن.

همدلی یا به عبارت دیگر درک کردن فرد بدون قید و شرط، شاید مهم ترین و مؤثرترین تکنیک ارتباطات می باشد که معمولاً برای انجام آن بایستی به چند تکنیک دیگر مسلط بود، از جمله به روش گوش کردن فعال Active Listening، القا کردن، سخن گفتن با زبان تن و هم چنین استفاده از سیستم ادراک های حسی که بسیار در ایجاد ارتباط مؤثر است. ادراک‏ های حسی نوعی از تیپ‏شناسی شخصیت است که به 3 شخصیت بصری، سمعی و لمسی تقسیم می‏شود که هر کدام از این 3 شخصیت ویژگی‏های خاصی را دارا می‏باشد. ما در همدلی باید مطابق با شخصیت مخاطب خود همگام با او شویم، نه مطابق با شخصیت خود.

به عبارت دیگر هر گاه شما طرف مقابل را ”آن طور که هست پذیرفتید نه آن طور که می خواهید باشد“، با آرامشی که به او می دهید و احساس راحتی و آرامشی که او می نماید، در واقع او را به سوی آنچه که شما می خواهید باشد نه آن طوری که هست دعوت می نمایید! در واقع شما با همدلی کردن، طرف مخاطب خود را تشویق می کنید که دست کمک و طلب به سوی شما دراز نماید و آن گاه شما ارائه راه حل می نمایید. مگر شما چنین نمی خواستید؟ یعنی شما مقاومت او را می شکنید و او را برای دریافت پیام های پرارزش خود آماده می نمایید. با همدلی و درک متقابل بستر و شرایط را به گونه ای مهیا می‏نماییم که او آمادگی ”آنطوری که باید باشد“وآماده پذیرش هرگونه تغییر و تحول گردد.

به عبارت  دیگر و شفاف تر، ”شما مخالفت های خود را با موافقت آغاز می کنید“ یعنی با زبان بی زبانی به او پیام درک او را می دهید. و به او قدرت و انرژی روانی می دهید که من حاضرم از ”درد تو“ بکاهم، و فشاری را که تو احساس می کنی از روی دوشت بردارم. حاضرم به تو کمک کنم و در کنار تو و با همت خودت در کاهش آلام تو کوشا باشم ولی نه به جای تو.

شما در همدلی به مخاطب خود این پیام را ارسال می نمایید که من زندگی پردرد تو را حتی زمانی که در شرایط نامطلوب به سر می بری درک می‏نمایم، درد تو را با تمام وجود حس می کنم و تو را طرد نمی کنم و دست کمک تو را رد نمی کنم.

به عبارت دیگر همدلی به ما کمک می کند تا بتوانیم حتی وقتی دیگران با ما بسیار متفاوت هستند، آنان را بپذیریم و به آن ها احترام بگذاریم.

البته در همدلی، ما بیشتر گوش می کنیم تا سخن بگوییم ”مگر به ضرورت“ و البته برای آموختن این تکنیک برتر ارتباطات، باید تمرین کرد. تمرین، تمرین و تمرین… کار نیکو کردن از پرکردن است

از آثار مثبت همدلی می توان به موارد زیر اشاره نمود:

1. روابط اجتماعی را بهبود می بخشد.
2. به رفتارهای حمایت کننده نسبت به دیگران منجر می گردد.
3. بحران زدایی می کند.
4. ایجاد آرامش و آسایش روانی برای مخاطب به ارمغان می آورد. (رفع استرس)
5. آمادگی پذیرش ارائه راه ‏حل ‏های جدید

نوشته همدلی Empathy اولین بار در روانپژوهی. پدیدار شد.

از صبح که زندگی به طور فعال آغاز می شود تا شب که سر بر بالین می گذاریم، مسائلی به وجود می آید و چنانچه مسائل مهم زندگی را هم چنان حل نشده باقی بگذاریم استرس روانی برای ما ایجاد می گردد که حتی ممکن است بر جسم ما هم اثر نامطلوب بگذارد، و باعث شکست های گوناگون گردد که در نتیجه این شکست ها، فرد ممکن است به افسردگی مزمن دچار گردد و به از خود بیزاری منجر شود که گاهی اوقات عواقب شومی را در بردارد.

مسلماً برای هر مسئله ای راه ‏حل های گوناگونی وجود دارد درواقع هرگاه راه ‏حلی برای مسئله ای پاسخ نداد همان راه ‏حل را تکرار ننموده بلکه به راه ‏حل‏های دیگری رجوع نماییم که با آموزش این مهارت به فرزندانمان راهکارهای بیرون آمدن از چالش‏ های زندگی را آموزش می ‏دهیم تا از یک زندگی سالم و موفقیت آمیز برخوردار گردند.

مسئله اساسی ما، باورهای غلطی است که مار را احاطه نموده ‏اند، می ‏آزارند و بدینگونه ما را از حل مسائل گوناگون بازمی‏ دارند. به ‏جای این که به راه حل مسئله بیاندیشیم و به دنبال راه حل های مناسب آن باشیم، تا می توانیم به خود مسئله فکر می کنیم و دائماً در فکر و ذهن خودمان آن را گسترش می دهیم و مسئله را بزرگ می نماییم! و بیشتر به نتایج منفی که در اثر بوجود آمدن آن مسائلی به وجود می آید، می اندیشیم و لذا این کار ایجاد استرس می نماید، احساسات منفی Negative Feelings را در خود گسترش می دهیم و ریشه دار می نماییم! یعنی غصه اینکه چرا این مسائل برای من بوجود آمده را می‏خوریم! «هر چی سنگه مال پای لنگه» بنابراین حتی اگر راه حل های آن را به وسیله افراد ذیصلاح دریافت کنیم باز هم قادر نخواهیم بود که مسأله را حل نماییم و از نتایج مفید آن راهنمایی ها سود ببریم.

حال به فرایند حل مسئله می‏پردازیم؛

1. شناخت مسئله
2. یافتن راه حل های فراوان
3. انتخاب بهترین راه حل
4. اجرای بهترین راه حل
5. ارزیابی راه حل
6. بازنگری و اصلاح راه حل
7. جایزه دادن به خود.

اهمیت آموزش مهارت حل‏ مسئله به قدری است که علاوه بر مسائل تئوریک آن می ‏باید به آموزش‏های عملی و حرفه ‏ای نیز پرداخت وگرنه صرف دانستن مطالب، کار به جایی نمی ‏برد. لذا با توجه به اهمیت آن در صورتیکه افراد به این مهارت مسلط نباشند قطعا در زندگی وقتی دچار مشکلاتی می شوند اعتمادبنفس خود را از دست می‏ دهند و مشکلات یکی پس از دیگری بر آنان هجوم می‏ آورند و افراد را از ادامه زندگی موفقیت‏ آمیز باز می‏ دارد و افراد را با شکست‏ های متوالی مواجه می‏ نماید که به افسردگی مزمن می‏ انجامد.

نوشته مهارت حل مسئله Problem Solving اولین بار در روانپژوهی. پدیدار شد.

 مسلما ارتباط مؤثر، اولین قدم برای تعاملات سالم و صحیح و مفید انسانها است. تا وقتی که این ارتباط بدرستی برقرار نشود، هیچ پیامی به ثمر نمی رسد. بعبارت دیگر تا ارتباط مؤثر ایجاد نشود هیچگونه پیامی نمی توان داد زیرا پیام والای ما قربانی فیلترهای مخاطب میگردد.

توانایی برقراری ارتباط مؤثر به فرد کمک می نماید تا بتواند مناسب با فرهنگ جامعه، موقعیت خود را بیان نماید، بدین معنی که فرد بتواند نظرها، عقاید، خواسته ها، عواطف و احساسات و هیجانات خود را ابراز و به هنگام نیاز بتواند از دیگران درخواست کمک نماید و از آنها راهنمایی بخواهد و یا بالعکس به دیگران کمک نماید و از کمک به آنان لذت ببرد و انرژی روانی بگیرد.

مهارت ارتباط مؤثر از عوامل مهم یک رابطه سالم است و این مهم میان انسان ها از دو طریق صورت می گیرد: کلامی Verbal و غیر کلامی Non-verbal

اگر معلمی نمی تواند یک مدرس خوب باشد، اگر یک فرزند نمی تواند حرف پدر و مادرش را بفهمد، اگر پدر و مادری نمی توانند فرزندان خود را درک کنند، اگر یک زوج نمی توانند یکدیگر را به راحتی تحمل نمایند و یک زندگی مسالمت آمیز داشته باشند و یا اگر مدیری با کارمندان خویش مشکل دارد و یا نمی تواند به درستی در مذاکرات خویش با مدیران دیگر از منافع سازمان خود دفاع کند، همه فقط به این خاطر است که نمی توانند ارتباط مؤثر برقرار نمایند.

برای رسیدن به یک ارتباط مؤثر، تکنیک ها و روشهای گوناگونی وجود دارد که بایستی با آموزش دیدن، تمرین و مهارت به آنها دست یافت.

گستره موضوعات ارتباطات بسیار زیاد است و تحقیقات زیادی را محققان و دانشمندان علم ارتباطات در این باره نموده اند که بایستی با همت بلند و تلاش فراوان و صرف وقت به این مهم دست یافت.

روشها وتکنیک های ارتباط مؤثر هریک بحث جداگانه و دوره آموزش کاملی می طلبد که در این جا به طور اجمالی برای شما آورده ایم؛

1. القاء کردن      Induction
2. زبان تن       Body Language
3. گوش کردن فعال      Active Listening
4. ادراکهای حسی       Representational Systems
5. همدلی       Empathy
6. محبوبیت و مقبولیت        Popularity & Acception

نوشته ارتباط مؤثر Effective Communication اولین بار در روانپژوهی. پدیدار شد.

این هیجانات تأثیر منفی بر سلامت جسمانی و روانی او خواهند داشت و پیامدهای منفی آن مستقیماً روی زندگی افراد مؤثر است.

آموزش تطابق با هیجانات به افراد، باعث می شود که به موقع و بجا فرد بتواند با داشتن توانایی، هیجانات خود را اولاً درست و به موقع تشخیص دهد و ثانیاً به درستی با آن ها مطابقت کند تا بتواند با آن ها به اصطلاح کنار بیاید. تا در زندگی خود احساس سلامتی و آرامش نماید.

افرادی که نمی توانند با هیجانات خویش کنار بیایند، هرگز به ابرازگری دست نمی یازند و مجبورند که در زندگی خود دائم هیجانات و عواطف خود را سرکوب کنند و این باعث می شود که افراد نهایتاً با زندگی نامطلوب خود سازش کنند نه سازگاری. وقتی فرد سازش می‏‌کند یعنی فعلا به ظاهر اعتراضی نمی‏‌نماید و همه احساسات منفی خویش را سرکوب می‏‌نماید و در مقابل فشارهای روانی کوتاه می‏‌آید، پس از مدتی این احساسات که روی هم جمع گردیده ناگهان بصورت پرخاشگری فوران نموده و مشکلات و چالش‏هایی بوجود می‏‌آورد، اما فردی که سازگاری می‏‌نماید درواقع با قبول مشکلات و ابرازگری خود را از فشارهای روانی تخلیه می‏‌گرداند و لذا به آسانی از احساسات منفی خود عبور نموده و به سلامت روانی دست می‏‌یازد.

هیجانات ما که همان احساسی است که فرد محیط را به وسیله آن درک می کند، اگر بیش از 24 ساعت دوام یابد و پایداری داشته باشد، ”خُلق“ نامیده می شوند. یکی از راهکارهای ایجاد آرامش روانی برای دیگران درک متقابل آنان است یعنی همدلی کردن. در اینجا نیز ما برای ایجاد آرامش روانی برای خود، باید بتوانیم تا خود را نیز درک نماییم و این همان کنار آمدن با هیجانات می‏‌باشد.

افرادی که با هیجانات خود کنار نمی آیند، آسیب پذیر هستند و حساس تر می باشند و طبیعتاً دچار لغزش ها و شکست های بیشتری می شوند و این خود هم در سلامت روانی و متعاقباً به سلامت جسمانی آنها نیز لطماتی وارد می کند، گاهی این لطمات جبران ناپذیر هستند.

خطر دیگر عدم تطابق با هیجانات این است که فرد تمایل بیشتری به اعتیاد به انواع مواد مخدر پیدا می کند تا فرصتی را برای گریز و فرار از خود و هیجانات منفی و احساسات منفی Negative Feelings خود داشته باشد. البته روی آوردن افراد به مواد مخدر نوعی عملکرد غیرانطباقی می باشد.

این امر گاهی به صورت نوع دیگر اعتیادها بروز می کند، مانند اعتیاد به سیگار و مشروبات و حتی کامپیوتر و اینترنت.

نکته قابل توجه اینکه نمی‏‌توان هیجانات و عواطف را نادیده گرفت و باید وجود آن‏ها را پذیرفت. هیجانات جزو ضروریات و بایدهای زندگی بوده و نه می‏‌توان آن‏ها را از بین برد و نه باید آن‏ها را از بین برد؛ آن‏ها جزو لابد زندگی بوده و البته باید با آن‏ها کنار آمد. مثلا نمی‏توانیم انتظار داشته باشیم که افراد احساس خشم نکنند، چون خشم یک احساس است و وجود آن ضروری است و اتفاقا اگر کسی به خشم نیاید باید در خود تجدید نظر کند، حتما مشکلی دارد ولی از طرف دیگر باید شیوه های کنار آمدن با خشم را به کار برد.

خشم یک احساس است ولی خشمناکی یک رفتار، احساس خشم، مانعی ندارد ولی خشمناکی مشکل ایجاد می‏‌کند، چرا که موجوب پرخاشگری (زبانی، فیزیکی و …) می‏گردد.

نوشته تطابق با هیجانات Coping with Emotions اولین بار در روانپژوهی. پدیدار شد.

هوش عاطفی در واقع ارتباط تنگاتنگ و صحیح بین عقل و احساسات می باشد و در بر گیرنده تمامی مهارت های رفتاری مثل کنار آمدن با مشکلات زندگی، پیچیدگی های اجتماعی و تصمیم گیری ‏های مهم شخص که به نتایج مثبت بیانجامد است.

در واقع، هوش هیجانی به چالش های بین عقل و احساسات پاسخگو می باشد یا به عبارت دیگر هماهنگی و تعامل بین عقل و عواطف را مدیریت می کند.

بد نیست بدانید که تاریخچه و پیشینه ی هوش هیجانی چیست؟

مفهوم هوش عاطفی در اواخر قرن بیست مطرح شد. اولین کسی که برای مهارت های مربوط به EQ  نام هوش هیجانی گذاشت پروفسور ادوارد لی تروندیک در دانشگاه کلمبیا بود ولی اولین بار به طور رسمی در سال 1995 کتاب هوش هیجانی به وسیله ی دانیل گُلْمَن منتشر شد.

تا قبل از سه دهه ی پیش نظر بر این بود که هر کس ضریب هوش علمی و کلاسیک او (IQ ) بیشتر باشد موفق تر است ولی پس از آن دریافتند که خیر، کسانی هستند که هوش علمی و IQ آن ها بالاست ولی موفقیت چندانی ندارند و بعکس عده ای هستند که با ضریب هوش علمی و کلاسیک پایین تر موفقیت بیشتری را کسب می کنند با تحقیقات علمی که صورت گرفت پژوهشگران یافتند که آنچه که باعث موفقیت می گردد هوش هیجانی بوده و این هوش هیجانی افراد است که بسیار مؤثرتر از هوش علمی و کلاسیک آن هاست البته هوش علمی مسلماً زمینه ساز برای رشد هوش عاطفی محسوب می گردد.

در حقیقت، هوش علمی تنها 20% و هوش عاطفی 80% در موفقیت افراد تأثیر دارند.

بی توجهی و عدم رشد و آموزش ندیدن صحیح هوش عاطفی در موارد زیادی زندگی را به مخاطره می اندازد.

تفاوت های هوش علمی و هوش هیجانی:

• هوش علمی موهبتی است و قابل آموزش نیست ولی هوش هیجانی آموختنی و اکتسابی است و همه کس می توانند به عنوان مهارت های زندگی آن ها را فرا بگیرند.
• هوش علمی قابل تغییر نیست ولی هوش هیجانی قابل تغییر می باشد. با آموزش و تمرین و ممارست می توان آن را افزایش داد.
• تأثیر هوش هیجانی در زندگی چندین برابر هوش علمی و کلاسیک می باشد. کسانی که از هوش هیجانی پایین رنج می برند به فشارهای روانی کمتر پاسخ می دهند و شانس بیشتری برای مبتلا شدن به انواع اختلالات روانی را دارند.

در واقع هوش هیجانی به شما فرصت می دهد تا از فشارهای روانی عبور نمایید و استرس ها و فشار های روانی را متعادل می نماید و باعث می شود تا افراد در بحران ها بتوانند از آن ها عبور نمایند و با خلاقیت های خود با مشکلات کنار بیایند و از بار فشارهای روانی خود را رها نموده و آن را کاهش دهند که در نتیجه به آسیب های روانی کمتری دچار می گردند.

هرچه هوش هیجانی افراد پایین تر باشد آسیب پذیری افراد بیشتر خواهد شد. هوش هیجانی در مهارت های گوناگون زندگی نقش بسزایی دارد از جمله:

 مهارت های عاطفی

مهارت های مدیریت شخصی

مهارت های اجتماعی

مهارت های ارتباطی

افرادی که دارای هوش هیجانی پایین هستند از نقصان آن در موارد مذکور ضرر بسیاری می نمایند و مانع پیشرفت آن ها در زندگی می گردد.

مثلاً اگر کسی نتواند ارتباط مؤثر با دیگران برقرار نماید و یا در نقاط عطف زندگی خود به موقع و به درستی تصمیم بگیرد و یا قدرت ابراز احساسات خود را نداشته باشد، متأسفانه آسیب های فراوانی را در حوزه های گوناگون زندگی خود متحمل خواهد شد.

نوشته هوش هیجانی Emotional Intelligence اولین بار در روانپژوهی. پدیدار شد.

برای ایجاد این نوع ارتباط بایستی هم به مهارت های اجتماعی واقف باشیم و هم با دیگران به گونه ای رفتار نماییم که در عین این که سعی نماییم به حقوق دیگران تجاوز ننماییم، به حقوق خود نیز برسیم و از خودمان خرسندی و رضایت داشته باشیم و در عین حال با دیگران روابط گرم و صمیمی نیز ایجاد نماییم.

به عبارت دیگر مهارت های اجتماعی که ما را در ارتباط بین فردی موفق می نماید فرآیند پیچیده ‏ای است که فرد را قادر می سازد به گونه ای رفتار نماید که اولاً دیگران او را باکفایت تلقی نمایند و در عین حال مهارت‏های ارتباط بین فردی باعث می‏ شود فرد از رفتارهای هدفمند برخوردار گردد و به موفقیت برسد.

البته وقتی این مهارت های اجتماعی کارایی لازم را خواهند داشت که ما با این مهارت ها، به یک ارتباط سالم، مؤثر و مفید دست بیابیم.

بعضی از نشانگان مهارت های اجتماعی عبارتند از:

الف) آموختنی هستند. یعنی اکتسابی هستند و با تمرین و ممارست به دست خواهند آمد و آموزش تخصصی و کارگاهی آن امری لازم و ضروری است.

ب) دارای پیام های کلامی و غیرکلامی می باشند. برای آموزش این مهارت‏ها هم باید به پیام‏های زبانی و بیانی توجه گردد و هم به پیام‏های غیر بیانی، یعنی باید از زبان تن نیز بهره جست؛ این تنها واژگان نیستند که باعث ارتباط می‏گردند بلکه عواطف و هیجانات هستند که به واژگان جان بخشیده و باعث ارتباطی مؤثر می‏گردند. لازم به تذکر است که زبان تن یکی از تکنیک‏ های شیرین، جذاب و مؤثر در ایجاد ارتباطی سالم، مؤثر و مفید می‏باشد.

ج) تقویت های اجتماعی دیگران را به حداکثر می رسانند. در واقع تعاملات اجتماعی دیگران را افزایش داده و صمیمیت را بیشتر می‏ نماید و در عین حال حس اعتماد را بین افراد بالا می‏برد.

د) ماهیتی تعاملی دارند. ارتباط یک خیابان دوطرفه است. ارتباط یک‏طرفه محکوم به شکست بوده و به زودی ارتباط با وضع اسفناکی قطع می‏گردد. به عبارت دیگر در ارتباط یک‏طرفه امکانات فقط از یک طرف صادر گردیده درحالیکه بدون پاداش می‏ ماند و ارتباط را آسیب‏ پذیر می‏ گرداند.

ه) به زمانبندی مناسب و تأثیر متقابل برخی از رفتارها محتاجند. یک ارتباط مؤثر وقتی بوجود می‏ آید که به درک متقابل و همدلی توجه شود و این خود نیاز به زمان دارد. به عبارت دیگر زمان‏بر بوده و هم به درستی در جایگاه زمانی مناسب باید به‏ کار گرفته شود.

و) عواملی چون سن و جنس و پایگاه اجتماعی در آن ها مؤثرند. موقیت اجتماعی بالا در بعضی موارد جوان‏تر بودن یا حتی در مواردی مسن‏ تر بودن و پخته ‏تر بودن مؤثر اند. گاهی اوقات جنسیت نیز در تعاملات اجتماعی تاثیربخش است.

برای بهبود بخشیدن به روابط میان فردی کافی است بعضی از این توصیه ها را به انجام برسانید:

الف) لبخند بزنید.

ب) مثبت اندیش باشید.

ج) قدرشناس باشید.

د) منصف باشید.

ه) به ویژگی های دیگران توجه کنید.

و) گوش کردن فعال و مؤثر را فراموش نکنید.

ز) شوخ طبعی نمایید.

ح) صداقت داشته باشید.

ط) همدلی نمایید و احساسات دیگران را به همان گونه که هستند بپذیرید.

ی) سخت نگیرید.

ک) گذشت داشته باشید.

ل) ابرازگر باشید.

م) منعطف باشید.

نوشته ارتباط بین فردی Interpersonal Relationship اولین بار در روانپژوهی. پدیدار شد.

البته استرس پدیده ای است غیر قابل اجتناب و اصلاً نمی توان از آن جدا بود و از طرف دیگر نمی توان جلوی پیشرفت جهان را گرفت و بالاخره استرس را نمی ‏توان نابود کرد و از بین برد، پس لازم است روش های کنار آمدن با استرس را آموزش ببینیم.

باید با استرس کنار آمد. باید استرس زدایی کرد. باید بیاموزیم تا استرس را مدیریت نماییم.

استرس مانع بسیاری از فعالیت های روزمره و پیشرفت‏ های زندگی می گردد و ما را از یک زندگی طبیعی و موفقیت آمیز دور می نماید، استرس نه تنها ذهن و فکر و روان آدمی را می آزارد بلکه باعث به وجود آمدن مشکلات و ناهنجاری هایی در جسم ما  نیز می گردد.

حال ببینیم که استرس چیست؟ استرس یک ادراک ذهنی است که در اثر یک عامل فشار، چه شخصی و چه محیطی، چه درونی و چه بیرونی در شخص ایجاد می گردد.

”استرسور“ Stressor یا عامل فشار چیزی است که تعادل موجود زنده را به هم می زند. مثلاً حتی ”سرماخوردگی“ که تعادل بدن را به هم می زند، یک نوع Stressor است.

هرچه تطابق یک فرد با استرس بیشتر باشد، کارایی او و عمر او بیشتر می شود و به عکس هرچه تطابق با استرس کمتر باشد، کارایی و عمر او کوتاه تر خواهد بود.

چنانچه فرد در مقابل استرس آسیب پذیر باشد باید فشار کمتری به او وارد آورد، لذا آموزش ها و توقعات مراجع قدرت (والدین و معلمین و…) باید در سطح پذیرش مخاطبین آن ها باشد و استرس دور از توان را بر آن ها وارد نیاورند. برای این که با استرس کنار بیاییم، اولاً باید استرس های مختلف را شناخت و ثانیاً تاثیر آن ها را بر زندگی افراد بررسی کرد.

شناسایی منابع استرس و نحوه تأثیر آن بر انسان، فرد را قادر می سازد تا با اِعمال موضع گیری فشار و استرس را کاهش دهد. ولی استرسی که ما برای مدیریتش تلاش می کنیم دقیقاً استرسی است که سلامتی و بهداشت روانی افراد را تهدید می کند.

استرس مرگ زودرس ایجاد می کند. در اثر مزمن شدن استرس، قسمت های مختلفی از مغز مانند حافظه که در امر هیجانات و عملکردهای شناختی دخالت دارد، در معرض آسیب های جدی و زیادی قرار می گیرد.

استرس باعث می شود که کارکردهای ذهنی کاهش یابد و در نتیجه قادر نخواهیم بود تا از توانمندی ها و استعدادهای شایسته و ذاتی خود بهره کافی ببریم بنابراین تلاش های ما را برای رسیدن به اهداف عالیه خود و زندگی سالم و لذّت بخش را به فراموشی می سپارد.

ضرورت درمان استرس از آن جهت است که تقریباً پایه و اساس بسیاری از بیماری های جسمی و روانی می باشد.

علائم استرس را می توان در چهار گستره بررسی کرد:

الف) علائم جسمانی مانند: انقباض های عضلانی، سردرد، علائم گوارشی، تعریق، رنگ پریدگی، فشار خون، علائم قلبی، علائم ریوی، ضعف سیستم ایمنی، سرماخوردگی، تبخال و…

ب) علائم روانی مانند: اضطراب و دلشوره، افسردگی، عصبانیت و تحریک پذیری، کاهش ارتباطات

ج) علائم شناختی مانند: عدم تمرکز، اختلال در حافظه، ایجاد افکار منفی، عدم تصمیم گیری، اختلال در قضاوت، احساس ناتوانی کردن، احساس پوچی کردن

د) علائم رفتاری مانند: بی قراری، جویدن ناخن، جویدن لب، بی خوابی، کاهش میل جنسی، مصرف مواد مخدر، اختلال در یادگیری، اختلال شغلی

نوشته تطابق با استرس Coping with Stress اولین بار در روانپژوهی. پدیدار شد.

باید از کودکی به فرزندان مان بیاموزیم که تو منحصر بفرد هستی، هیچ کس مانند تو نیست، لذا خودت را با کسی مقایسه نکن. همچنین نباید خود ما نیز چنین اشتباه بزرگی را مرتکب شویم. مقایسه با دیگران اشتباه است حتی با نزدیک ترین فرد؛ خواهر، برادر. دلیلی ندارد که چون دیگران از عهده کاری برمی آیند، من هم برآیم. یا فرزند من هم از عهده کار خاصی برآید. یا چون دیگران نمی توانند یا نمی خواهند که کار خاصی را انجام دهند پس من هم انجام ندهم!! هرگاه نقصی در فرزندان مان مشاهده می کنیم که قابل رفع و ترمیم نیست (زشتی چهره، چاقی و…) با آموزه های درست و بجا او را به پذیرش آن ویژگی نامطلوب سوق دهیم نه این که آن را انکار نماییم! نه زشت که نیستی هیچی، خیلی هم خوشگلی!! البته چاقی بده ولی تو اون طوری چاق نیستی!!

پیام مهم این مهارت زندگی این است که: ”هر کس را با خودش مقایسه کنید نه با دیگران“ بنابراین هرکس را با گذشته خودش مقایسه کنید چرا که هر فرد خصوصیات خاصی را دارا می باشد و از توانمندی های معینی سود می برد که دیگری فاقد آن ویژگی ها است لذا نمی توان انتظارات یکسانی از آن ها داشت. در یک رقابت سالم نیز افراد فقط باید بر اساس توانایی های شخصی، با پیشینه خودشان مقایسه شوند نه با دیگران.

هر فردی مسلما دارای ویژگی‏های مثبت و منفی است؛ با آموزه ‏های لازم به افراد تعلیم داده می‏‌شود که خود را همانگونه که هستند بپذیرند؛ به ویژگی‏های مثبت خود افتخار کرده و از ویژگی‏های منفی خود فرار نکنند و آنها را منکر نشوند، بلکه درصورت امکان آن‏ها را رفع نموده والا با آن‏ها کنار آیند، یعنی آن‏ها را پذیرفته و غر نزنند.

این مهارت مهم به فرزندان مان می آموزد که قبول مسئولیت ها بایستی با در نظر گرفتن توانمندی های افراد باشد. یعنی باید با در نظر گرفتن نقاط ”ضعف“ و ”قوت“ مسئولیت ها به افراد داده شود. حتی هر فرد نیز باید آنقدر از خودش انتظار داشته باشد که توان آن را دارد نه بیشتر. به عبارت دیگر پا را به اندازه گلیم خود دراز نماید. البته باید سعی نمود نقاط قوت را در خود افزایش و صفات برجسته خود را ارتقاء دهیم و در مورد نقاط ضعف  یا در رفع آنها بکوشیم و یا با آن‏ها کنار بیاییم.

لذا جملاتی نظیر: اگر من به جای تو بودم این کار را نمی کردم…

برادرت که در این مدرسه بود، دوستان زیادی داشت…

ببین دیگران همه این گونه رفتار می کنند، پس تو چرا نمی کنی؟…

من که در سن و سال تو بودم چنین و چنان می کردم…

این گونه جملات همه ناشی از نادیده گرفتن تفاوت‏های فردی و توجه نکردن به منحصر به فرد بودن اشخاص است. بنابراین، خودآگاهی در واقع توانایی شناخت خود و آگاهی از خصوصیات منحصر به فرد خود می باشد یعنی شناخت ویژگی‏های مثبت و منفی و پذیرش پویای آن. ما باید به فرزندان مان بیاموزیم که انتظارات و خواسته های خود را بر اساس نقاط قوت و ضعف خود استوار نمایند. نتیجه آموزش صحیح این مهارت این است که افراد کمال گرا و ایده آل گرا بار نمی آیند.

در این راستا هر فرد باید با سه موضوع آشنا باشد:

الف) باید بداند که فردی منحصر به فرد است.

ب) توانمندی ها، ضعف ها، عوامل استرس زا و حالات هیجانی و عاطفی خود را به خوبی بشناسند.

ج) افراد باید به خوبی انتظارات خود را بر اساس داشته های خود داشته باشند، نه نداشته ها!!

نوشته آگاهی از خود Self-awareness اولین بار در روانپژوهی. پدیدار شد.

کسی که انعطاف ندارد و سفت و سخت و متصلب می باشد شکنندگی بسیار بالایی دارد و آسیب پذیر است.

ژان ژاک روسو می گوید: من حاضرم جانم را بدهم تا مخالف من حرفش را بزند! وقتی انعطاف باشد در عین این که شما آزادانه حرفتان را می زنید در برابر نظرات متفاوت دیگران با ”سعه صدر“ و شکیبائی برخورد می نمایید. آن ها قادرند که پس از رویاروئی با چالش های زندگی دوباره به زندگی عادی برگردند.

انعطاف پذیری یعنی نرمش و ملایمت!

اگر نرمی و ملایمت نداشته باشید در سختی های زندگی شکست می خورید. یک ساقه لوبیا یا گوجه فرنگی در طوفان های سهمگین به بقای خویش ادامه می دهند ولی یک درخت تنومند و نسبتاً قدیمی می شکند و فرو می افتد. چرا؟ چون آن بوته لوبیا یا گوجه فرنگی خم می شود و طوفان از او عبور می کند و با طوفان کنار می آید.

آری کسی که انعطاف پذیر است از روحیه تسامح و تساهل بجا برخوردار است. در مقابل قوی تر از خودش مقاومت نمی کند و انعطاف نشان می دهد. چون می داند نتیجه ای جز شکست و نابودی ندارد. ولی درخت تنومند به بلندی و تنومندیش می نازد، مقاومت می کند و بالاخره ریشه کن می شود و بر زمین فرو می افتد.

انعطاف پذیری یعنی: وقتی دری بسته شد دنبال درهای باز دیگری رفتن، نه این که بر همان در بسته کوبیدن!!

انعطاف پذیری یعنی: در مقابل درِ کوتاه، خم شدن!!

کسانی که انعطاف دارند در تندباد حوادث زندگی دوام می آورند. یک دنده بودن و لجبازی کردن، مقاومت و عناد نشان دادن کار به جایی نمی برد.

اکنون به بعضی از ویژگی های افراد منعطف اشاره می کنیم:

• ریسک پذیر هستند.
• از چالش های زندگی فرار نمی نمایند و برای حل آن ها از تدابیر جدید استقبال می کنند.
• تهدید را به فرصت تبدیل می نمایند و سختی های زندگی را به چشم فرصت می نگرند!
• افراد منعطف کمتر دچار استرس و نگرانی ها می شوند.
• از جهت جسمی و بخصوص روانی سالم ترند.
• از رشد هوش هیجانی بیشتری برخوردارند.
• صبر و تحمل و شکیبایی بیشتری از خود به نمایش می گذارند.
• شکنندگی و آسیب پذیری کمتری دارند.
• مثبت اندیش می باشند.
• از اشتباهات خود درس می گیرند و برای آینده خود برنامه ریزی می نمایند. به دنبال انکار و سرکوب حقایق زندگی خود نیستند.
• از شوخ طبعی و طنز مناسب و بجا استفاده می نمایند.
• قدرت بازسازی recovery و تجدید نظر را به خوبی ایفا می کنند و به راحتی پس از عبور از مشکلات به زندگی عادی برمی گردند و سختی ها را به جان می خرند!!
• نق نمی زنند و غرغر نمی کنند!
• ابرازگر می باشند.

چگونگی آموزش انعطاف پذیری به کودکان و نوجوانان:

• خودتان صبور و بردبار باشید و زود کم نیاورید و عصبانی نشوید.
• انعطاف بیشتری در مقابل اشتباهات او نشان دهید و در صورتی که راهی برای رفع مشکل انتخاب کرده بودید جواب نداد، راه دیگری را برگزینید.
• محبت بدون قید و شرط نمایید و فرزندان خود را همان گونه که هستند بپذیرید نه آن گونه که می خواهید باشند.
• فرصت اشتباه کردن به فرزندانتان را بدهید. اجازه دهید تجربه کنند!
• فرصت جبران اشتباه را به او بدهید.
• اجازه تصمیم گیری به فرزندانتان بدهید.
• به داشته های او تأکید کنید نه به نداشته هایش.

نوشته انعطاف پذیری Flexibility اولین بار در روانپژوهی. پدیدار شد.

این ده فرمان برای آموزش و تربیت فرزندان در خانواده ها عنوان شد که در صورتی که این مهارتها به درستی بکار گرفته شوند و آموزش داده شوند، فرزندان در خانواده ها سالم رشد خواهند کرد و از رفتارهای ناهنجار اجتماعی، اقتصادی، بزهکاری، اعتیاد و طلاق جلوگیری خواهد شد.

آنها در بزرگسالی دچار اختلالات روانی و عصبی نخواهند شد و دارای تحصیلات عالیه مناسب، ازدواج موفق و یک زندگی شاد و موفقیت آمیز خواهند داشت و بدین ترتیب آنها رضایت از خویش خواهند داشت.

 این آموزش ها فرد را قادر می سازند تا ارزش های و نگرش ها را به توانایی های بالفعل تبدیل کند و از استعدادهای نهانی خود نهایت استفاده را بنماید و توانایی خود را به شکوفایی برساند. این مهارتها انگیزه سالم و رفتار سالم را برای افراد به ارمغان می آورد. آموزش این مهارتها که چند سالی به طول می انجامد، انتظار می رود که سلامت روانی را بهبود بخشد. به عبارت دیگر آموزش این مهارتها سلامت فردی و اجتماعی جوامع را تضمین می کند و دیگر ما با نسل های آسیب پذیر روبرو نخواهیم شد. آنها قادر خواهند بود تا مشکلات و چالش های زندگی خود را به حداقل برسانند و از بحرانهای ناشی از آن چالش ها به راحتی و به سلامت بیرون آیند.

البته برای اولین بار قبل از آنکه سازمان بهداشت جهانی WHO این ده فرمان را به طور رسمی اعلام نماید در سال 1979 فردی به نام گیلبرت بوتوین یک مجموعه دوره آموزشی مهارتهای زندگی را برای تدریس به دانش آموزان عنوان نمود. او این ده فرمان را بیشتر به منظور پیشگیری از ایجاد معضلات و چالش های ایجاد شده تنظیم نمود.

در واقع مهارتهای زندگی روش شیوه های سالم زیستی را آموزش می دهد. این آموزش ها کاملا علمی و عملی می باشند و دارای تکنیک ها و روشهای کارا و کاربردی می باشند. با آموزش این ده فرمان کودکان و نوجوانان می آموزند که چگونه از فرصت های خود استفاده بهینه نمایند و یا چگونه از چالش های زندگی خود به خوبی عبور نمایند و چگونه با بحرانها و معضلات خود کنار بیایند آموزه های دهگانه سازمان بهداشت جهانی کودکان و نوجوانان را قادر خواهد ساخت تا قدرت سازگاری خویش را با شرایط گوناگون محیطی خود افزایش دهد.

آموزش این مهارتها هوش اجتماعی و عاطفی افراد را افزایش می دهد تا بتوانند از فرصتهای خود استفاده بهینه نمایند و به طور شگفت انگیزی هوش اجتماعی خود را ارتقاء دهند.

امید است که با برنامه ریزی صحیح در این راستا، کودکان و نوجوانان بتوانند استعدادها و توانایی های درونی خود را شکوفا نمایند.

مهارتهای زندگی مطرح شده از طرف سازمان بهداشت جهانی را در سه حوزه بررسی می کنیم:

الف) مهارتهای شغلی

ب) مهارتهای مراقبتهای سلامت زیستی

ج) مهارتهای پرداختن به موفقیتهای پرخطر و بحرانها

در خاتمه عناوین 10 گانه سازمان بهداشت جهانی را خدمت شما عرضه میداریم تا در آینده به مرور و به ترتیب به شرح و بررسی آنها بپردازیم.

1. ارتباط مؤثر    Effective Communication
2. ارتباط بین فردی    Interpersonal Relationship
3. حل مسئله     Problem Solving
4. تصمیم گیری     Decision Making
5. تطابق با هیجانات     Coping with emotions
6. تطابق با استرس     Coping with Stress
7. همدلی     Empathy
8. تفکر نقادانه     Critical Thinking
9. تفکر خلاق     Creative Thinking
10. خودآگاهی      Self-awareness

نوشته معرفی مهارتهای زندگی اولین بار در روانپژوهی. پدیدار شد.